fietstocht s‘-Graveland  

Noordereinde 36; de route begint bij huis Westerveld; komend van de Kortenhoefse route steken we op de Koninginneweg - via de Wolfsbergenbrug- de ’s-Gravelandse vaart overnaar het Noordereinde;

Noordereinde 36; huis Westerveld;in 1837 gebouwd als Villa Nova door Dirk Hoogbruin; in 1874 kwam het in handen van de familie Blaauw; eind 19e begon Frans Blaauw zijn dierencollectie daar; later verhuisde deze naar Gooilust; in 1947 werd het huis in gebruik genomen als gemeentehuis en hield het die functie tot de komst van de gemeente Wijdemeren. De verwachting is dat het wederom gemeentehuis wordt over een paar jaar. In het park om het huis staan prachtige bomen w.o. een suikeresdoorn, een mooie rode beuk en een sneeuwklokjesboom.
rechstaf richting Smidsbrug / Zuidereinde;

 Noordereinde 123/125; voormalig gemeentehuis; 1868; neo-classisistische bouw;
Noordereinde 14; Nederlands Hervormde Kerk; in 1657/1658 gebouwd door Daniel Stalpaert; plattegrond van een Grieks kruis; vooruitspringend ingangsportaal bekroond met een fronton; een Bätz orgel uit 1824; een Hemony klok uit 1655; buiten staan 2 zuilen met leeuwen met wapens; een gans uit het wapen van ’s-Graveland en een leeuw uit het wapen van Holland;
Noordereinde 12;de pastorie met o.a. een dubbel zadeldak met topgevels;
Noordereinde 17/19; stammend uit het einde van de 19e eeuw ; vleeschhouwerij; een tijd gedreven door Joodse slagers; deel uitmakend van de kleine Joodse gemeenschap in ’s-Graveland; tevens heeft het pand dienst gedaan als synagoge. Op de Koninginneweg is nog een kleine joodse begraafplaats ter hoogte van nr. 76.
Noordereinde 1; een huis uit de 18e eeuw; van 1941 tot 1955 bewoond door de dichter Gabriël Smit; aan het begin van de eeuw was het een uitspanning met de naam Laanzicht; de houten schuur is een reconstructie uit het verleden;

bij het stoplicht rechtdoor het fietspad langs het Zuidereinde volgen;

 Rijdend in de lus van het fietspad ziet u links een weiland met 2 oude en 2 jonge lindenbomen; hier lag de buitenplaats Spiegelrust; in 1808 reeds is dit landhuis afgebroken;
Zuidereinde 22; huis Over-Sticht; een dak met 4 schoorstenen; 17e/18e eeuw ; vermoedelijk voor de rentmeester van de familie Tromp; aan de grens tussen Holland en Utrecht; Kortenhoef behoorde toen tot de provincie Utrecht;
Zuidereinde 28-30; voorheen wasserij Gooi en Eemland. Vanaf de 17e eeuw vestigden zich veel wasserijen in het dorp. Vanwege het schone water de gegoede klanten op de buitenplaatsen en de goede verbinding over het water met Amsterdam. Aan de gevel van het pand is een fraai siermozaïek te zien. Het pand wordt –in 2003- opgesplitst in een aantal loft woningen.
Zuidereinde 13; huis Schoonoord. Ontworpen in Engelse stijl door J. van Erven Doorens, architect uit de stal van Pierre Cuypers. Het oorspronkelijke huis Schoonoord lag aan de andere kant van de weg op Zuidereinde 46/48/50; dit huis bestaat nog steeds en is een rijksmonument.
Zuidereinde 43; Trompenburg het bekendste monument van ’s-Graveland. Gebouwd door admiraal Cornelis Tromp. In 1672 is het door de Fransen verwoest. Tussen 1675 en 1684 is het herbouwd. In 2003 vindt er een grondige renovatie plaats. De ingang is aan de achterzijde. Aan de kant van het Zuidereinde bevindt zich een achtzijdige koepelzaal. Het interieur is nog geheel intact. Er bevinden zich o.a. schilderingen van de zeeslagen die Tromp heeft geleverd. In de nissen staan beelden van Flora, Bacchus, Ceres en Pluto. Behalve ‘soms’ op de Monumentendag kan het huis helaas niet bezichtigd worden.
We vervolgen het fietspad langs het Zuidereinde en passeren Trompenburg en het toegangshek naar Gooilust. Zuidereinde 49; op dit punt van de route is het mogelijk om de buitenplaats Gooilust op te gaan. Het kan ook later, als Gooilust aan de achterkant wordt gepasseerd. Het hek aan het Zuidereinde komt uit Abcoude en is pas in de jaren 70 van de vorige eeuw door Natuurmonumenten geplaatst. Het huis is tussen 1778 en 1786 gebouwd door Gerrit Corver Hooft in een late Lodewijk XVI-stijl. Het park rondom is in het begin van de 19e eeuw aangelegd in landschapsstijl (overgewaaid uit Engeland). Het geheel is ontworpen door J.D. Zocher jr. Voor het huis bevindt zich een ‘aha’. Een verdiepte sleuf tussen de tuin en het weiland afgeschermd door een muurtje opdat het vee de tuin niet in komt. De oude eik (500 jaar oud) naast het huis stamt nog van het heideveld dat hier lag voor de ontginning. Tussen 1895 en 1936 heeft Frans Blaauw op Gooilust gewoond. Hij heeft vele bijzondere bomen en struiken geïmporteerd. Daarnaast hield hij vele uitheemse dieren. Andere benamingen voor Gooilust zijn ‘het bos van Blaauw’ en ‘rondom bedrogen’.

voor de Kroontjesbrug linksaf de Beresteinseweg op. We fietsen nu langs de Gooise vaart.

 De Gooise vaart vormt de zuidelijke begrenzing van het beschermde dorpsgezicht van ’s-Graveland. Het sportcomplex aan de overkant van de vaart was eertijds ook onderdeel van de reeks buitenplaatsen. Vroeger lag daar Nieuwerhoek. Aan deze kant van de vaart lag buitenplaats Berestein. Een koetshuis –nu onderdeel van Gooilust- is het enige wat daarvan rest. Beresteinseweg 27; boerderij In d’Lonsvaerder. In 1673 gebouwd door Cornelis Tromp. Een zwager van Tromp was koopman en voer op Londen (Lonsvaerder). Opmerkelijk zijn de fraaie gevelstenen in deze achtbaander. Op één van de stenen is een man te zien, die sokken wast. Hieruit blijkt dat ook dit pand, een periode gebruikt is als wasserij/blekerij. Schuin tegenover In d’Lonsvaerder ligt de stenen brug. De brug is waarschijnlijk ouder dan de gedenksteen aangeeft (1699), omdat de brug lag aaan de oude verbindingsweg tussen Naarden en Utrecht. Even voorbij de boerderij ligt begraafplaats Berestein, aangelegd in 1830. De afstand tot het dorp betekende, dat de begrafenissen tot 1916 per schuit werden gehouden. Op de begraafplaats liggen veel eigenaren van de buitenplaatsen begraven.
Direct na de begraafplaats slaan we bij de ANWB paddestoel linksaf de Corverslaan in. Het Corversbos was met Gooilust (tot 1895) eigendom van de familie Corvers Hooft. Het bos was tot het einde van de 18e eeuw heide. Rechts liggen een aantal akkers, welke nog steeds gebruikt worden voor teelt. Bij de boerderij Corvershof (rechts) passeren we Gooilust aan de achterzijde. De kaarsrechte oprijlaan van Gooilust loopt in de andere richting door tot ver in Hilversum. Voorbij Gooilust ligt links de Zandkamp. Hier vonden sinds de 17e eeuw zandafgravingen plaats. De brede vaart werd gebruikt voor afvoer via de ’s-Gravelandse vaart en via het Naardermeer naar Amsterdam. Op dit gedeelte van de Corverslaan zijn er prachtige doorkijkjes naar ’s-Graveland, Trompenburg en de buitenplaatsen Gooilust en Schoonoord. Even verder is er rechts een prachtig wandelpad. De bomen hebben zich in de loop van de tijd gevormd tot een groene tunnel.
Voor het einde van de Corverslaan is het mogelijk per voet linksaf te gaan. Daar waar een bordje wijst naar een botenbedrijf. Via de achterkant van Jagtlust, Land en Bosch is het mogelijk de buitenplaats Schoonoord op te lopen.

Aan het einde van de Corverslaan slaat u linksaf en gaat de Leeuwenlaan op. Ter hoogte van huis Hilverbeek steekt u over en fietst terug naar het einde van de Corverslaan.

 Leeuwenlaan 13; rechts in het weiland ziet u de boerderij Stofbergen (1636), behorend bij buitenplaats Hilverbeek. In het weiland staan 2 prachtige eiken van bijna 400 jaar oud.
Leeuwenlaan 42; huis Jagtlust. Gebouwd aan het einde van de 18e eeuw. Om het landhuis bevinden zich tal van gebouwen opgetrokken in verschillende stijlen. Vanaf de weg is het meest in het oog springend, het houten speelhuisje Heilust uit 1910. In het vroege voorjaar bevindt het zich in een zee van krokussen.
Leeuwenlaan 40; buitenplaats Land en Bosch. Momenteel in gebruik als conferentieoord. Bijzonder is de theekoepel aan het water, daterend uit de 18e eeuw. Volgens de overlevering (boek van Jacob van Lennep) is dit de theekoepel, die Ferdinand Huyck gebruikte om te schuilen.
Leeuwenlaan xx; Land en Boschzigt; een biologisch dynamische tuinderij.
Leeuwenlaan 7/9; huis Hilverbeek. Gebouwd in de 18e eeuw, verm. door Conraad Jacob de Leeuw. Hij kocht de buitenplaats in 1760. De Leeuwenlaan is naar hem vernoemd.
Leeuwenlaan 12; huis Oostereinde met een koetshuis. Het is in 1905 gebouwd in opdracht van Mr. D.J.H. Baron van Harinxma thoe Slooten, toen burgemeester van ’s-Graveland en Ankeveen.
Daar steekt u wederom over en gaat de Oude Meentweg in. U fietst achter de ’s-Gravelandse buitenplaatsen langs met aan uw rechterhand het Spanderswoud en vervolgens de Fransche Kamp.

Tegenover de achteringang van Boekesteyn slaan we rechtsaf het Spanderswoud in en fietsen ca 200 meter door tot de Melkweg en gaan bij de paddestoel naar links;

 Ook op dit gedeelte van de route is het mogelijk voor de echte fietsfanaten over te schakelen naar een andere fietsroute. Hier gaat het om de Erfgooiersroute. Boeren gebruikten de weg om hun koeien te gaan melken in de Hilversumsche Meent. We passeren Bantam (links) en de Fransche Kamp. Bantam is de noordelijke begrenzing van de reeks ’s-Gravelandse buitenplaatsen. Bantam is een stad op het eiland Java. De buitenplaats stamt dan ook uit de tijd van de VOC. Bantam is met haar vele oude bomen een paradijsje voor holenbroeders en vleermuizen. Het huis, dat hier ooit stond is in de 70-er jaren van de vorige eeuw afgebroken.

Aan het einde van de Melkweg gaan we linksaf de Fransche Kampweg op.

 Hoewel we langs de provinciale weg fietsen en het geluid van auto’s afleidt is er nog genoeg te zien. Even verder aan de overkant is er het weidse uitzicht over de Hilversumsche Meent. Een geheel van weilanden, vroeger in het bezit van de Erfgooiers. Natuurmonumenten heeft het gebied aangekocht, om zo het waterpeil in het aangrenzende Naardermeer beter te beheersen. Het gebied is geliefd bij vogelaars. Er verblijven o.a. ooievaars en recent is de zeearend gesignaleerd. Even verder passeren we links de buitenplaats Swaenenburgh.
Bij de stoplichten gaan we linksaf het
Noordereinde op.		 Noordereinde 353; ’t Swaentje was een café/halteplaats, waar de jaagpaarden voor de beurtschepen werden gespannen. Ruimtelijk moet het pand in eenheid gezien worden met de ’s-Gravelandse vaart, de Noordersluis, het jaagpad, de sluiswachterswoning en de kom (het Luije Gat) achter het gebouw aan de overkant. Voor een nadere beschrijving wordt hier verwezen naar de Ankeveense fietsroute.
Noordereinde 319; dit gedeelte van het Noordereinde herbergt nog sommige herinneringen aan de tijd van wasserijen en blekerijen. O.a. een lange schoorsteen
Noordereinde 60; Doorfietsend komen we bij Schaep en Burgh. Sinds 1975 hoodkantoor van Natuurmonumenten. Het buiten is in 1634 gesticht door Abel Mathijsz Burgh. Na zijn dood kwam het in handen van Gerard Schaep. De Amsterdamse architect Johannes van Straaten gaf het in de eerste helft van de 19e eeuw zijn huidige vorm. Het huis heeft een ingang omgeven met een 4-tal Ionische zuilen van hout. Rechts wordt het geflankeerd door het koetshuis en links door de oranjerie. Op het buiten bevindt zich een neo-klassieke biljartkamer (bekend van het Capitool) van de hand van J.D. Zocher jr, die tevens verantwoordelijk was voor de aanleg van het buiten in de landschapsstijl. Wandelend over het buiten treft u een zogenaamde slangenmuur. Een golvende stenen muur, gericht op het zuiden. De muur warmt snel op en door de vorm ontstaan er luwtes met een warm klimaat. Tevens is er een ijskelder. Men kon toendertijd grote blokken ijs tot in de zomer bewaren. Nu huizen er vleermuizen.
Noordereinde 56; landhuis Boekesteyn. Naast het landhuis bevinden zich ook het bezoekerscentrum van Natuurmonumenten en de boerderij Brambergen –de oudste van ’s-Graveland (1634)- zich op de buitenplaats. Aan de andere kant van het Noordereinde tegenover de buitenplaats bevinden zich plaatswoningen (5 onder één kap op nr. 271-279). Daar woonde vroeger het personeel van de buitenplaats. Op nr. 281 de voormalige tuinmanswoning en op nr. 283/285 het voormalige koetshuis. Alle monumenten. De vierkante toren van het landhuis stamt uit 1920, de rets van het huis uit 1770. De vereniging Curtevenne heeft in 2002 i.s.m. Natuurmonumenten en de scholen uit Kortenhoef en Ankeveen in het kader van de boomplantdag gezorgd voor nieuwe en vervangende aanplant. Boekesteyn is vernoemd naar de vele beuken op het terrein. Door de zandwinning in het verleden is er sprake van hoogteverschillen tussen de bosgedeelten en de akkers/weilanden.
kruising Noordereinde/Herenweg/ Ankeveense pad;we blijven het Noordereinde volgen; De Herenweg is een oud kerkpad dat vanuit Ankeveen via het Ankeveense pad naar het St. Janskerkhof in Laren voerde.
Spanderswoud; het fietspad langs het Noordereinde volgend belanden we na ca. 100m (links) bij het toegangshek tot de buitenplaats Spanderswoud. Na ca. 100m op de oprijlaan treffen we de boerderij. Een langhuistype uit de 18e eeuw. Het neo-klassieke landhuis stamt uit 1815 en werd gebouwd door Jan Corver Hooft.
Noordereinde 175-151/153-145; op dit gedeelte liggen enige fraaie panden.
Noordereinde 36; huis Westerveld; hier eindigt de 's-Gravelandse route. Door hier via de Wolfsbergenbrug over te steken naar de Koninginneweg is het mogelijk de Kortenhoefse route te vervolgen. Of door terug te keren naar het kruispunt Ankeveense Pad / Herenweg / Noordereinde of naar het begin van het Noordereinde ('t Swaentje) is het mogelijk de Ankeveense route te fietsen.